Reumatologia • Wiedza medyczna • Dziki Clinic
Choroby reumatyczne nie dotyczą wyłącznie seniorów. Sprawdź, jakie objawy mogą pojawić się już w młodym wieku, kiedy wymagają diagnostyki i dlaczego wczesne rozpoznanie ma znaczenie.
Wiele przewlekłych schorzeń zapalnych i autoimmunologicznych rozwija się u osób aktywnych zawodowo i studentów, a niektóre mogą wystąpić już w dzieciństwie. Pierwsze objawy bywają niespecyficzne, przez co pacjenci nie zawsze wiążą je z chorobą reumatyczną.
Czy przewlekły ból stawów u trzydziestolatka może oznaczać chorobę zapalną? Kiedy poranna sztywność jest sygnałem ostrzegawczym? I dlaczego nie warto odkładać konsultacji reumatologicznej? Wyjaśniamy, jak rozpoznać objawy wymagające diagnostyki i dlaczego wiek nie powinien być podstawą do wykluczenia choroby reumatycznej.
Spis treści
Termin „reumatyzm” jest określeniem potocznym, obejmującym różne choroby układu ruchu, w tym schorzenia zapalne, autoimmunologiczne i zwyrodnieniowe. Nie oznacza jednej konkretnej jednostki chorobowej.
Choć zmiany zwyrodnieniowe stawów występują częściej wraz z wiekiem, liczne zapalne choroby reumatyczne mogą rozpoczynać się znacznie wcześniej. Przykładami są reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS), osiowa spondyloartropatia oraz toczeń rumieniowaty układowy (TRU).
Wspólną cechą wielu z tych schorzeń jest przewlekły proces zapalny, który może powodować dolegliwości bólowe, ograniczenia ruchomości oraz – w części chorób – uszkodzenia stawów lub zajęcie narządów wewnętrznych.
Młody wiek nie wyklucza choroby reumatycznej, podobnie jak sam ból stawów nie oznacza automatycznie jej rozpoznania.
W międzynarodowym badaniu ASAS-perSpA przeanalizowano dane 2579 pacjentów z osiową spondyloartropatią – grupą przewlekłych chorób zapalnych obejmujących przede wszystkim kręgosłup i stawy krzyżowo-biodrowe.
Badanie ASAS-perSpA • 2579 pacjentów z osiową spondyloartropatią
Dane dotyczą wyłącznie pacjentów z osiową spondyloartropatią uczestniczących w badaniu. Nie opisują wieku zachorowania na wszystkie choroby reumatyczne i nie służą do samodzielnego rozpoznawania choroby. Zobacz publikację (Rheumatology, 2022)
Dane te pokazują, że objawy osiowej spondyloartropatii często rozpoczynają się w okresie intensywnej aktywności zawodowej, edukacyjnej i rodzinnej.
Poniżej przykłady chorób zapalnych i autoimmunologicznych, które mogą rozpocząć się w dzieciństwie lub we wczesnej dorosłości. Wiek ułatwia orientację, ale nie przesądza o rozpoznaniu.
Dzieci i nastolatki
Wczesna dorosłość
01
RZS jest przewlekłą chorobą autoimmunologiczną, w której proces zapalny obejmuje przede wszystkim stawy.
Do charakterystycznych objawów należą ból, obrzęk i sztywność stawów, zwłaszcza drobnych stawów dłoni oraz stóp. Dolegliwości często nasilają się rano i po dłuższym odpoczynku.
Nieleczony, utrzymujący się proces zapalny może prowadzić do postępującego uszkodzenia stawów oraz ograniczenia ich funkcji.
02
Łuszczycowe zapalenie stawów jest chorobą zapalną, która może występować u osób z łuszczycą skóry lub paznokci.
Objawy mogą obejmować ból i obrzęk stawów, zapalenie przyczepów ścięgnistych oraz obrzęk całego palca, określany jako dactylitis. Warto pamiętać, że dolegliwości stawowe nie zawsze pojawiają się po rozpoznaniu zmian skórnych.
03
Jest to grupa chorób zapalnych, których objawy dotyczą głównie kręgosłupa i stawów krzyżowo-biodrowych.
Jednym z charakterystycznych sygnałów jest przewlekły ból dolnej części pleców, który może nasilać się podczas odpoczynku i w drugiej połowie nocy, a zmniejszać pod wpływem ruchu. Dolegliwości takie bywają błędnie przypisywane przeciążeniom, pracy siedzącej lub zmianom mechanicznym.
04
Toczeń jest chorobą autoimmunologiczną, która może obejmować wiele narządów i układów. Najczęściej rozpoznaje się go u kobiet w wieku rozrodczym, choć może wystąpić również w innych grupach wiekowych.
Objawy mogą obejmować bóle stawów, przewlekłe zmęczenie, zmiany skórne, nadwrażliwość na promieniowanie słoneczne, a w niektórych przypadkach również zajęcie nerek. Zróżnicowany obraz kliniczny sprawia, że diagnostyka wymaga całościowej oceny stanu zdrowia.
05
Choroby zapalne stawów mogą występować także u dzieci. MIZS to grupa przewlekłych zapaleń stawów, których początek przypada przed ukończeniem 16. roku życia.
Objawami mogą być utrzymujący się obrzęk stawu, poranna sztywność, ograniczenie ruchomości lub utykanie. Diagnostyka i leczenie dzieci z podejrzeniem MIZS powinny odbywać się pod opieką specjalistów reumatologii dziecięcej.
Wczesne objawy zapalnych chorób reumatycznych mogą przypominać przeciążenie, przemęczenie lub dolegliwości związane ze stylem życia. Do sygnałów, które warto omówić z lekarzem, należą:

Utrzymujący się lub nawracający ból stawów, szczególnie bez jednoznacznej przyczyny urazowej.

Sztywność stawów po przebudzeniu, która utrzymuje się dłużej niż kilkadziesiąt minut.

Widoczny obrzęk, ocieplenie i ograniczona ruchomość stawów.

Przewlekły ból nasilający się podczas bezruchu i ustępujący po aktywności.

Niewyjaśnione zmęczenie, stany podgorączkowe lub spadek masy ciała.

Dolegliwości stawowe razem ze zmianami skórnymi, łuszczycą lub innymi objawami ogólnoustrojowymi.
Żaden z wymienionych objawów samodzielnie nie przesądza o rozpoznaniu choroby reumatycznej. Ich utrzymywanie się, nawracanie lub współwystępowanie może jednak stanowić wskazanie do dalszej diagnostyki.
Nie każdy ból stawów i kręgosłupa ma podłoże reumatologiczne. Lekarze zwracają uwagę na ogólne wzorce dolegliwości:
Częściej mechaniczny
Częściej zapalny
Są to jednak ogólne wzorce kliniczne, a nie uniwersalne kryteria rozpoznania. W praktyce objawy mogą się nakładać, dlatego ich interpretacja wymaga badania lekarskiego.
Proces diagnostyczny rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu medycznego oraz badania przedmiotowego. Lekarz ocenia między innymi lokalizację i charakter dolegliwości, czas ich trwania, sztywność poranną, obrzęki stawów oraz obecność objawów pozastawowych.
W zależności od podejrzenia klinicznego diagnostyka może obejmować:
Nie istnieje jedno badanie krwi, które pozwala rozpoznać lub wykluczyć wszystkie choroby reumatyczne.
Prawidłowe wskaźniki stanu zapalnego albo ujemne wyniki wybranych przeciwciał nie zawsze wykluczają chorobę zapalną. Wyniki należy interpretować w połączeniu z objawami oraz badaniem lekarskim.
Nieleczone zapalne choroby reumatyczne mogą prowadzić do przewlekłego bólu, ograniczenia sprawności i pogorszenia jakości życia. W niektórych przypadkach mogą także powodować nieodwracalne uszkodzenia stawów lub powikłania narządowe.
Współczesne leczenie reumatologiczne ma na celu nie tylko ograniczanie dolegliwości, lecz również kontrolowanie aktywności zapalnej, zapobieganie uszkodzeniom oraz zachowanie możliwie dobrej sprawności.
Zgodnie z aktualizacją zaleceń EULAR dotyczących reumatoidalnego zapalenia stawów leczenie lekami modyfikującymi przebieg choroby powinno być rozpoczynane możliwie szybko po ustaleniu rozpoznania RZS.
Dobór postępowania zależy od konkretnego schorzenia, jego aktywności, chorób współistniejących i indywidualnej sytuacji pacjenta.
Konsultację reumatologiczną warto rozważyć, gdy pojawiają się przewlekłe lub nawracające objawy sugerujące proces zapalny, szczególnie obrzęki stawów, długotrwała sztywność poranna czy zapalny ból kręgosłupa.
Podejrzenie utrzymującego się zapalenia stawów, zwłaszcza obejmującego drobne stawy dłoni lub stóp, powinno zostać ocenione bez zbędnej zwłoki.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc medyczna
Nagły, silny ból z obrzękiem i ociepleniem stawu, szczególnie z gorączką lub złym samopoczuciem, wymaga pilnej pomocy medycznej, aby wykluczyć m.in. zakażenie stawu.
Reumatologia w Dziki Clinic
Reumatolog • Nefrolog • Internista
W Dziki Clinic przy al. Piłsudskiego 9A w Łodzi konsultacje reumatologiczne prowadzi dr n. med. Katarzyna Muras-Szwedziak, specjalistka reumatologii, nefrologii oraz chorób wewnętrznych. W swojej praktyce szczególną uwagę poświęca chorobom autoimmunologicznym, zapalnym chorobom tkanki łącznej, chorobom rzadkim i trudnym diagnostycznie oraz schorzeniom nerek współistniejącym z innymi problemami internistycznymi.
Konsultacja specjalistyczna pozwala przeanalizować zgłaszane dolegliwości, dotychczasowe wyniki badań i ustalić dalsze postępowanie diagnostyczne lub terapeutyczne, stosownie do sytuacji klinicznej. Zobacz też: interna w Łodzi i nefrologia w Łodzi.
Nie odkładaj oceny utrzymujących się objawów tylko dlatego, że jesteś osobą młodą.
Tak. Część chorób zapalnych i autoimmunologicznych rozpoczyna się we wczesnej dorosłości. Wiek nie wyklucza rozpoznania, ale sam w sobie nie wskazuje również na obecność choroby.
Nie zawsze. Przedłużająca się poranna sztywność może sugerować proces zapalny, ale występuje też w innych schorzeniach. Istotne są pozostałe objawy i ocena lekarska.
Nie. W niektórych chorobach reumatycznych parametry zapalne mogą pozostawać w granicach normy. Wyniki badań należy interpretować w szerszym kontekście klinicznym.
Nie. Reumatologia obejmuje również diagnostykę i leczenie wielu chorób układowych oraz autoimmunologicznych, które mogą dotyczyć skóry, naczyń krwionośnych, nerek i innych narządów.
W wielu chorobach dostępne są metody pozwalające kontrolować aktywność zapalną, łagodzić objawy i ograniczać ryzyko powikłań. Wyniki leczenia zależą od rodzaju choroby, jej zaawansowania oraz odpowiedzi pacjenta na terapię.
Umów konsultację reumatologiczną w Dziki Clinic w Łodzi: